بافت واژگانی گفتمان پیامبر(ص) در مکاتیب الرسول بر اساس نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه آزاد، واحد تهران مرکز، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران.

چکیده

در تحلیل گفتمان انتقادی، نگرش به سطح بالاتری از متن مانند نگاه علمی به متون، جنسیت و قدرت صورت می‌پذیرد. هدف از انجام این تحقیق تبیین نوع گفتمان، نگرش و بینش پیامبر(ص) ازنظر ساخت زبانی و ایدئولوژیک در مکاتیب الرسول است. این پژوهش به روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف انجام گردید. در این تحقیق متن مکاتیب‌الرسول در سطح توصیف نوع واژگان وساختار کلامی ونحوی به شیوه توصیفی – تحلیلی انجام شد. ساختار واژگانی در کلام پیامبر (ص) در سطح توصیف متناسب با نوع مخاطب، مقتضیات زمان، نوع دستور و زبانِ گیرنده پیام صادر شده است. ساختار کلامی در مکاتیب‌الرسول بر مبنای جملات اسمیه ولحنِ خبری است. در مواردی که بحث قرارداد یا پیمان و یا معاهده به میان می‌آید، از لحنِ شرطی استفاده شده است. بنابراین پیامبر(ص) با استفاده از ساختار مناسب کلامی در پی القای گفتمان اعتقادی، اخلاقی، سیاسی و دینی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Lexical Context of the Prophet's (PBUH) Discourse in Makateeb al-Rasul (Based on Norman Fairclough's Critical Discourse Analysis Theory)

نویسندگان [English]

  • Azim Athari 1
  • zahra khosravi varmakani 2
  • Heydar Sohrabi 3
1 Ph.D. Student, Department of Arabic Language and Literature, Central Tehran branch of Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Azad University Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Amin Police University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Abstract

This research was done with the aim of explaining the type of discourse, attitude and vision of the Prophet (PBUH) in terms of linguistic and ideological construction in the schools of the Prophet. In this research, Norman Fairclough's critical discourse analysis method was used, and the text of Makatib al-Rasul was analyzed in a descriptive-analytical way at the level of vocabulary, verbal structure, and syntax. The findings showed that the lexical structure in the words of the Prophet (PBUH) was selected according to the type of audience, the requirements of the time, and the language of the recipient of the message. Verbal structure is also based on nominal sentences and news tone, and conditional tone is used when dealing with contracts and treaties. This linguistic approach shows the Prophet's (pbuh) effort to instill religious, moral, political and religious discourses.

Keywords: Discourse Level, The Letters of the Prophet, Lexical Structure, Syntactic Structure.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discourse level
  • Makatib al-Rasoul
  • lexical structure
  • syntactic structure

مراجع

منابع فارسی
قرآن کریم. ترجمۀ انصاریان، حسین‏ (1383). قم: اسوه.
ابراهیم، عزالدین، علینقیان، حسین (1393). پژوهشی در نامه‌های پیامبر (ص). آینه پژوهش، 25(147)، 44-27.
آقا‌گل‌زاده، فردوس (1385). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آقاگل‌زاده، فردوس، غیاثیان، مریم‌سادات (1386). رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی. زبان و زبا‌ن‌شناسی، 3(5)، 39-54.
ابن منظور، جمال‌الدین محمد بن مکرم ( 1405ق). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
احمدی میانجی، علی (1419ق). مکاتیب الرسول صلّى الله علیه و آله و سلّم‏. ، قم: دارالحدیث.
بهرام‌پور، شعبانعلی (1379). درآمدی بر تحلیل گفتمان. مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی. تهران: فرهنگ گفتمان.
حنفی، حسن ( 1998م). تحلیل خطاب العربی. عمان: جامعۀ فیلادلفیا.
دبیرمقدم، محمد (1378). زبانشناسی نظری. تهران: انتشارات سخن.
دستلان، ابراهیم (1396). روش‌شناسی آیت الله میانجی در تألیف کتاب مکاتیب الرسول. عیار پژوهش در علوم انسانی.
رستم‌پور، رقیه، پیغامی، مینا (1390). تحلیل گفتمان اشعارسمیح القاسم براساس رویکرد بینافردی.  نقد ادب معاصر عربی، 2(1)، 173-151.
عاملی، سعیدرضا، موسویان، سیده مریم (1394). تحلیل گفتمان نامه­های پیامبر به سران سه کشور ایران، روم و حبشه. قم: پژوهشنامه تبلیغ و ارتباطات دینی.
عضدانلو، حمید (1380). گفتمان و جامعه. تهران: نشر نی.
فاولر، راجر، یاکوبسن، رومن، لاج، دیوید، بری، پیتر (1369). زبانشناسی و نقد ادبی. ترجمۀ مریم خوزان و حسین پاینده. تهران: نشر نی.
فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمۀ فاطمه شایسته پیران و دیگران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
قبادی، حسینعلی، آقاگل‌زاده، فردوس، دسپ، سید علی (1388). تحلیل گفتمان غالب در رمان سووشون سیمین دانشور. نقد ادبی،2(6)، 149-183.
مقدادی، بهرام (1378). فرهنگ اصطلاحات ادبی از افلاطون تا عصر حاضر. تهران: فکر روز.
مک­دانل، دایان (1380). مقدمه­ای بر نظریه­های گفتمان، ترجمۀ حسینعلی نوذری. تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
میلز، سارا (1382). گفتمان. ترجمۀ فتاح محمدی. زنجان: نشر هزاره سوم.
نیستانی، محمود (1383). تحلیل گفتمان انتقادی در عمل: (تفسیر، تبیین و جایگاه تحلیل­گر)؛ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
هوشمند، مهدی (1380). معرفی کتاب مکاتیب الرسول. قم: دار الحدیث.
یارمحمدی، لطف‌الله (1383). گفتمان شناسی رایج و انتقادی.تهران: هرمس.
References
Ahmadi Miyanji, A. (1419). Makatib al-Rasul Salallahu 'Alaihi wa Alihi wa Sallam. Qom: Dar al-Hadith. [In Persian]
Ameli, S. R., Mousavian, S. M. (2015). Discourse Analysis of Prophet's Letters to the Leaders of Iran, Rome, and Abyssinia. Qom: Research Journal of Religious Communication and Propagation. [In Persian]
Aqagolzadeh, F. & Ghiasyian M. S. (2007). "Dominant Approaches in Critical Discourse Analysis." Language and Linguistics. 3(5), 39-54. [In Persian]
Aqagolzadeh, F. (2006). Critical Discourse Analysis. Tehran: Scientific and Cultural Publications.
Azadanlou, H. (2001). Discourse and Society. Tehran: Nashr-e Ney. [In Persian]
Bahrampour, Sh. A. (2000). “Introduction to Discourse Analysis”. Collection of Articles on Discourse and Discourse Analysis. Tehran: Culture of Discourse Publications. [In Persian]
Dabir Moghadam, M. (1999). Theoretical Linguistics. Tehran: Sokhan Publications. [In Persian]
Dastalan, I. (2017). Methodology of Ayatollah Miyanji in Writing the Book Makatib al-Rasul: A Study in Humanities. Qom: Research Journal of Religious Communication and Propagation. [In Persian]
Fairclough, N. (2000). Critical Discourse Analysis. Translated by Fatemeh Shayesteh Piran et al. Tehran: Media Studies and Research Center. [In Persian]
Fowler, R; Jacobsen, R., Laj, D., & Bree, P. (1990). Linguistics and Literary Criticism. Translated by Maryam Khoozan and Hossein Payandeh. Tehran: Nashr-e Ney. [In Persian]
Hanafi, H. (1998). Arabic Discourse Analysis. Oman: Philadelphia University.
Hoshmand, M. (2001). Introduction to the Book Makatib al-Rasul. Qom: Dar al-Hadith. [In Persian]
Ibn Manzur, J. M. M. (1405). Lisan al-Arab. Qom: Adab al-Hawzah Publications. [In Persian]
Ibrāhim, E., & Alinaqiān, H. (2014). A Research on the Letters of the Prophet (PBUH). Ayeneh-ye- Pazhoohesh, 25(147), 27-44.
McDonald, D. (2001). An Introduction to Discourse Theories. Translated by Hossein Ali Nozari. Tehran: Culture of Discourse Publications.
Mills, S. (2003). Discourse. Translated by Fatah Mohammadi. Zanjan: Hezareh Sowm. [In Persian]
Moqaddasi, B. (1999). Dictionary of Literary Terms from Plato to the Present. Tehran: Fekr-e Rooz. [In Persian]
Nistani, M. (2000). Critical Discourse Analysis in Practice: Interpretation, Explanation, and the Role of the Analyst; Critical Discourse Analysis by Norman Fairclough. Tehran: Media Studies and Research Center. [In Persian]
Rostampour, R. & Payghami, M. (2011). Discourse analysis of Metafunction in Samih Alqasem`s Poems. Journal of The Journal of New Critical Arabic Literature, 2(1), 151-173. [In Persian]
Yar-Mohammadi, L. (2004). Common and Critical Discourse Analysis. Tehran: Hermes. [In Persian]
پژوهش‌های زبان‌شناسی: نظریه و کاربرد
دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 10
تابستان 1404
تیر 1404
صفحه 103-132

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری: 16 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش: 27 مهر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار