تحلیل ساخت اضافه در زبان فارسی برپایۀ دستور نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد گروه زبان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

چکیده

در پژوهش حاضر ساخت اضافه در زبان فارسی با نظر بر دستور نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این مقاله نشان داده می‌شود که هسته و وابسته در ساخت اضافه از نظر ارتباط معنایی در دسته‌های مختلفی قرار می‌گیرند که لزوماً مطابق با تقسیم‌بندی‌های پیشین از انواع ساخت اضافه نیست. همچنین، ساخت‌های اضافه در زبان فارسی صورت تنزل‌یافتۀ بند دانسته شده‌است که این بند عموماً یک بند رابطه‌ای است. در بند رابطه‌ای آن‌‌چه اهمیت دارد مشارکان و رابطۀ میان آن‌ها است. در مقالۀ حاضر این روابط معنایی در چند دستۀ ملکیت، اختصاص، دسترسی، جزئیت، نوعیت، جنسیت، هدف، ویژگی، موقعیت، هویت و فرایند قرار می‌گیرند. ساخت‌های اضافۀ فرایندی همانند دیگر ساخت‌های اضافه حاصل تنزل‌مرتبۀ یک بند هستند، با این تفاوت که نوع فرایند دخیل غیررابطه‌ای است و می‌تواند مادی، رفتاری، ذهنی و غیره باشد. همچنین، این نوع از بندها به کمک استعارۀ دستوری در قالب ساخت اضافه تجلی می‌یابند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The study of Ezafe construction in Persian based on Halliday’s systemic Functional grammar

نویسندگان [English]

  • Faeghe Ebrahim Poornik 1
  • Alieh Kord-e Zaferanlu Kambuziya 2
  • Mohammad Dabir Moghaddam 3
  • Arsalan Golfam 4
1 Ph.D. Student in Linguistics, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor in Linguistics, faculty of humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Professor in Linguistics, Allame Tabatabai University, Tehran, Iran
4 Associate Professor in Linguistics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In present research, the Ezafe construction in Farsi is investigated based on Halliday’s viewpoint on systemic functional grammar. In this article, it is indicated that the semantic relation of the head and dependent is diverse and the semantic categorization is not necessarily in parallel with traditional classifications. Also, the Ezafe construction in Farsi is introduced as the degraded form of a clause which is usually a relational one. In relational clauses, the participants and their relation matter. In present article, the semantic relations of head and dependent are grouped as: possession, assignment, access, part, type, substance, purpose, quality, circumstance, identity and process. The last type of this construction is also down ranked form of a clause, but the process involved in this type is non-relational and can be material, behavioral, mental etc. it is also debated that, this last type of clause is downranked to Ezafe construction by grammatical metaphor.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ezafe Construction
  • relational clause
  • head and dependent
  • Functionalism
  • grammatical metaphor

مراجع

منابع فارسی
انوری، حسن، گیوی، احمد (1390). دستور زبان فارسی. جلد 1، چاپ اول، ویرایش چهارم، تهران: انتشارات فاطمی.
دبیرمقدم، محمد (1392). رده‌شناسی زبان‌های ایرانی. تهران: انتشارات سمت.
دبیرمقدم، محمد (1398). زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی. ویراست سوم، چاپ دهم، تهران: سمت.
رضاپور، ابراهیم، احمدی، شیوا (1395). «کارکردهای استعارۀ دستوری اسم‌سازی در گفتمان سیاسی فارسی و انگلیسی: رویکرد ون‌دایک». علم زبان، 4(6)، 59-82.
رضویان، حسین، بهرامی، سحر، کاوسی، صدیقه (1397). «ساخت اضافۀ ملکی در زبان فارسی: تحلیلی از منظر دستور ساخت». پژوهش‌های زبا‌‌‌ن‌شناسی، 18، 83-98.
طباطبائی، علاء‌الدین (1392). «اضافۀ اسمی و اضافۀ وصفی (اتحادیۀ اروپا یا اتحادیۀ اروپایی؟)». نامۀ فرهنگستان، 50، 157-168.
کاوسی تاجکوه، صدیقه، رضویان، سیدحسین (1397). «پیوندهای وراثتی در ساخت‌های اضافه در زبان فارسی براساس دستور ساخت». پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، 16، 143-161.
لازار، ژیلبر(1384)، دستور زبان فارسی معاصر، ترجمۀ مهستی بحرینی، تهران: هرمس.
مالمیر، علی، یعقوبی، روح‌الله، عامری، حیات،‌ دبیرمقدم، آقاگل‌زاده (1402). «استعارۀ دستوری اسم‌سازی و بازنمایی ایدئولوژیک در گفتمان سیاسی برجام: رویکرد دستور نقش‌گرای نظام‌مند». پژوهش‌های زبان‌شناسی، 2، 21-44.
محمودزاده، محمد، اسفندیاری، نسیم (1391). «بررسی مقایسه‌ای ساخت اضافه در زبان فارسی براساس الگوهای شناختی و غیرشناختی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، 4، 59-92.
مصطفوی، پونه (1391). «بررسی ساخت مالکیت محمولی در فارسی معاصر»، دستور، 8، 102-168.
معظمی، آرزو، درزی، علی (1385). «ساخت حوزۀ اضافه در گروه اسمی زبان فارسی»، مجموعه مقالات دومین کارگاه پژوهشی زبان فارسی و رایانه، دانشگاه تهران، 1-15.
همایونفر، مژگان (1400). «کسرۀ اضافه: هسته‌نمای اسم در فارسی»، علم زبان، 8(14)، 53-87.
Reference
Aikhenvald, A. Y. (2012). Possession and ownership: A cross-linguistic perspective. In A.Y. Aikhenvald, & R. M. W. Dixon (Eds). Oxford: Oxford University Press.
Anvary, H., & Givi, A. (2011). Persian language grammar. Vol.1, 4th ed, Tehran: Fatemi. [In Persian]
Barker, C. (1995). Possessive descriptions. Stanford: CSLI Publications.
Dabirmoghadam, M. (2013). Typology of Iranian Languages, Tehran: Samt Publication. [In Persian]
Dabirmoghadam, M. (2019). Theoretical Linguistics: Emergence and Development of Generative Grammar, 3rd ed, Tehran: Samt. [In Persian]
Eggins, S. (2007). An Introduction to Systemic Functional Linguistics. Reprinted: New York.
Halliday, M. A. k. and J. R. Martin. (1993). Some Grammatical Problems in Scientific English in Writing Science. Literacy and Discourse Power, 69-85.
Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. (2013). Halliday's Introduction to Functional Grammar. Routledge.
Heine, B. (1997). Possession: Cognitive Sources, Forces and Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press.
Homayunfar, M. (2021) Ezafe Morpheme -e: Head-marker in Persian Noun Phrases, Language Science, 8(14), 53-87. [In Persian]
Kahnemuyipour, A. (2016). The Ezafe Construction: Persian and Beyond1. In Conference on Central Asian Languages and Linguistics.
Kavosi, T., & Razavian, H. (2018) Inheritance Links in Persian Ezafe Constructions: A Construction Grammar Study. Comparative Linguistic Research, 16, 143-161. [In Persian]
Larson, R. K., & Yamakido, H. (2006). Zazaki “Double Ezafe” as Double Case-Marking. In annual meeting of the Linguistic Society of America, Albuquerque, NM.
Lazard, G. (2005) A Grammar of Contemporary Persian. Translated by Mahsti Bahreyni, Tehran: Hermes. [In Persian]
Lotfi, A. R. (2014). “Persian Ezafe as a ‘Figure Marker: A Unified Analysis”. California Linguistic Notes, 39(1), 55-72.‏
Mahmudzade, M., & Esfandiari, N. (2012) A Cognitive and Non-cognitive Study of the Ezafe Construction in Persian. Comparative Linguistic Research, 4, 59-92. [In Persian]
 Malmir, A., Yaqubi, R., Ameri, H., &  Aghagolzade, F. (2023) “The Grammatical Metaphor of Nominalization and it’s Ideological Representation in Political Discourse of JCPOA.” Journal of researches in Linguistics, 2, 21-44. [In Persian]
Mostafavi, P. (2012) Study the Predicative Possession Construction in Contemporary Persian. Grammar, 8, 102-168. [In Persian]
Moazemi, A., & Darzi, A. (2006) Ezafe Construction in Persian Noun Phrase. Tehran: Samt Publication, 1-15. [In Persian]
Razavian, H.,  Bahrami, S., & Kavosi, S. (2018) “Study the Ezafe Construction in Persian based on Construction Grammar.” Linguistic Studies, 18, 83-98. [In Persian]
Rezapoor, E., & Ahmadi, Sh. (2016) Critical Analysis of Grammatical Metaphor of Nominalization in English and Persian Political Discourses; Van Dijk Approach, Language Science, 4(6), 59-82. [In Persian]
Romero, E., & Soria, B. (1998). Stylistic Analysis and Novel Metaphor. Pragmalinguistica 5/6: 89- 373.
Tabatabayi, A. (2013) Nominal or Adjectival Ezafe (Europe Union or Europian union), Nameye Farhangestan, 50, 157-168. [In Persian]
Windfuhr, G. (1979). Persian Grammar: History and State of its Study, Vol. 12, Walter de Gruyter.‏
پژوهش‌های زبان‌شناسی: نظریه و کاربرد
دوره 4، شماره 4 - شماره پیاپی 12
زمستان 1404
دی 1404
صفحه 51-82

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 28 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری: 30 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش: 29 آذر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار