تحلیل تطبیقی معنایی و واجی واژه‌های گویش ولاتی با زبان پهلوی

بازوند, علی

doi:10.22034/jls.2024.141195.1106

تحلیل تطبیقی معنایی و واجی واژه‌های گویش ولاتی با زبان پهلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

علی بازوند

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

10.22034/jls.2024.141195.1106

چکیده

گویش ولاتی، از زمرۀ گویش‌های دیرین و مرکزی ایران است که در بخش‌هایی از استان‌ اصفهان بدان تکلم می‌شود. این گویش به دلیل کم‌توجهی نسل نوین نسبت به آن و نیز کم‌کوشی پژوهشگران در زمینۀ انجام پژوهش‌های مرتبط با آن همانند بسیاری از گویش‌های ایرانی در معرض خطر نابودی و فراموشی قراردارد. پژوهش پیش رو، رویکردی تطبیقی دارد. شیوۀ آن توصیفی- تحلیلی است و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت می‌گیرد. از این رو در این پژوهش، 1821 واژۀ گویش ولاتیِ بخشِ جرقویه (گرکویه) علیا واقع در جنوب شرقی شهرستان اصفهان با واژگان زبان پهلوی از نظر معنایی و ساختاری مقایسه شده‌است تا بدین طریق پیوند واژگانی این گویش با زبان پهلوی مشخص و اثبات گردد. دستاورد پژوهش نشانگر این است که بخش قابل توجهی از واژگان گویش ولاتی در معنا و ساختار با واژگان زبان پهلوی اشتراک و تشابه دارند. از میان این واژه‌ها50 واژه با واژگان معادل خود در زبان پهلوی معنا و ساختاری کاملاً مشابه دارند. 430 واژه با واژگان معادل خود در زبان پهلوی معنایی کاملاً مشابه و اندک تفاوتی در ساختار دارند و 15 واژه با واژگان معادل خود در زبان پهلوی اندک تفاوتی در معنا و ساختار دارند. بیشترین تعداد واژگان مشترک و مشابه گویش ولاتی و زبان پهلوی به گیاهان، میوه‌ها و خوراکی‌ها و کم‌ترین تعداد آن نیز؛ به آفت‌ها، بیماری‌ها و واژه‌های وابستۀ آن اختصاص دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

زبان شناسی

عنوان مقاله [English]

Comparative Analysis of semantic and structural of the words of Velayati dialect and Pahlavi language

نویسنده [English]

Ali bazvand

Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Farhangian University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Valati dialect is one of the ancient and central dialects of Iran, which is spoken in parts of Isfahan province. Like many Iranian dialects, this dialect is in danger of being destroyed and forgotten due to the lack of attention of the new generation towards it and the lack of efforts of researchers in conducting research related to it. The upcoming research has a comparative approach. Its method is descriptive-analytical and it is done using library resources. Therefore, in this research, 1821 words of the Valati dialect of Upper Jarkowieh (Gorkowieh) located in the southeast of Isfahan city have been compared with the words of the Pahlavi language in terms of meaning and structure in order to determine and prove the lexical link of this dialect with the Pahlavi language. The result of the research shows that a significant part of the words of the Valati dialect have similarities and similarities with the words of the Pahlavi language in terms of meaning and structure. Among these words, 50 words have a completely similar meaning and structure to their equivalent words in Pahlavi language. 430 words with equivalent words in Pahlavi language have a completely similar meaning and little difference in structure, and 15 words with their equivalent words in Pahlavi language have little difference in meaning and structure. The largest number of words common and similar to the Valati dialect and the Pahlavi language to plants, fruits and foods, and the least number of them; It is dedicated to pests,

کلیدواژه‌ها [English]

Pahlavi
Vlati dialect
common
link
semantic
structural

مراجع

منابع فارسی

ابوالقاسمی، محسن (1393). تاریخ زبان فارسی. تهران: انتشارات سمت. چاپ سیزدهم.

اُرانسکی، یوسیف (1378). زبان‌های ایرانی، ترجمة علی‌اشرف صادقی. تهران: انتشارات سخن. چاپ اول.

اُرانسکی، یوسیف (1379). مقدمۀ فقه‌اللغۀ ایرانی، ترجمة کریم کشاورز. تهران: انتشارات پیام. چاپ دوم.

باقری، مهری (1380). واج‌شناسی تاریخی زبان فارسی. تهران: نشر قطره. چاپ اول.

بهار، محمدتقی (1390). سبکشناسی (تاریخ تطور نثر فارسی). جلد 1. تهران: انتشارات زوار. چاپ چهارم.

تفضلی، احمد (1389). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن. چاپ ششم.

دبیرمقدم، محمد (1393). ردهشناسی زبانهای ایرانی. چاپ دوم. تهران: انتشارات سمت.

زمردی، حمیرا (1393). تاریخ تحلیلی زبان فارسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ دوم.

سدهی، سیمین و شهلا رقیب دوست (شهریور 1394). «بررسی و مقایسۀ ساختار افعال زمان گذشته در گویش ولاتی و کلیمیان اصفهان»، علم زبان، 3 (4)، 7-34.

شفیعی نیک‌آبادی، علی (1376). گرکویه (جرقویه): سرزمینی ناشناخته بر کران کویر. اصفهان: انتشارات غزل.

صادقی، زین‌العابدین (1397). فرهنگ موضوعی گویش حسن‌آباد جرقویه علیا. پایان‌نامۀ ارشد، تهران: دانشگاه شهید بهشتی- بنیاد ایران‌شناسی.

طاهری، اسفندیار و مریم نیک‌بخت (خرداد 1399). «پیکانی، از گویش مرکزی ایران در جرقویۀ اصفهان». زبانشناسی گویشهای ایرانی، 5 (1)، 155-179.

فرشید ورد، خسرو (1392). دستور مفصل امروز. تهران: انتشارات سخن. چاپ چهارم.

فره‌وشی، بهرام (1388). فرهنگ فارسی به پهلوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ چهارم.

فره‌وشی، بهرام (1390). فرهنگ زبان پهلوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ ششم.

کلباسی، ایران و رؤیا قنادی (آذر 1389). «ساختمان فعل در گویش جرقویه (ولتی) از دیدگاه ردهشناسی». زبان و زبانشناسی، 3 (6)، 123-103.

مطوری، حسین و الخاص ویسی و بهمن گرجیان و مهران معماری (1400). «بازنمایی خط ذهنی زمان در ساختار زبانی گویشوران فارسی‌زبان».، زبان ‌پژوهی، 13(41)، 32-9.

معین، محمد (1388). فرهنگ فارسی، جلد 1 و 4. تهران: انتشارات امیرکبیر. چاپ بیست و پنجم.

مکنزی، د.ن (1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمۀ مهشید میرفخرایی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. چاپ اول.

ناتلخانلری، پرویز (1365). تاریخ زبان فارسی. جلد 1. تهران: نشر نو. چاپ دوم.

References

Abolghassemi, M. (2014), A History of Persian Language, 13, Tehran: Samt. [in persian].

Bahar, M.T. (2011), Stylistics (History of Persian Prose Evolution), 1(4), Tehran: Zavvar. [in persian].

Baqeri, M (2001), Historical Phonology of Persian Language, 1, Tehran: Qatreh. [in persian].

Debirmoghadam, Mohammad (2013). Taxonomy of Iranian languages. second edition. Tehran: SAMT Publications. [in persian].

Farhvashi, B. (2009). Persian Pahlavi Dictionary, 4, Tehran: Tehran University. [in persian].

Farhvashi, B. (2011). Pahlavi Dictionary, 6, Tehran: Tehran University. [in persian].

Farshidvar, K. (2013). Detailed Today Grammar, 4, Tehran: Sokhan. [in persian].

Kalbasi. I., & Ghannadi, R. (2007). “Verb Structure in Jarquye Dialect”, Language and Linguisics, 3(6), 103- 123. [in persian].

Mackenzie, D.N. (1994), A Concise Pahlavi Dictionary, Translated by Mahshid Mirfakhraei, Tehran: Institute For Humanities and Cultural Studies. [in persian].

Matoori, H., Veysi, E., Gorjian, B., & Memari, M. (2021). Representation of Mental Timeline in the Language Structure of Persian Speakers. ZABANPAZHUHI (Journal of Language Research), 13(41), 9-32. [in persian].

Moin, M. (2009), Persian Dictionary, 1 & 4, (25), Tehran: Amirkabir. [in persian].

Natel Khanlari, P. (1986), A History of Persian Language, 1 (2), Tehran: Nashrenow. [in persian].

Oranski. I.M. (1999), Iranian Languages, Translated by Aliashraf Sadeqi, 1, Tehran: Sokhan. [in persian].

Oranski. I.M. (2000), Introduction to Iranian Philology, Translated by Karim Keshavarz, 2, Tehran: Payam. [in persian].

Sadeghi, Z. (2018), A Thematic Dictionary of the Hassan Abad Jarquye-ye Olya Dialect, A Master Thesis, Tehran: Shahid Beheshti University- Iranology Foundation. [in persian].

Sedehi, S & Raghibdoust, Sh. (2015), “The Structure of the Past Tense Verbs in “Velati” and “Isfahan Jewish” Dialects: A Comparison”, Language Science, 3 (4), pp 7- 34. [in persian].

Shafieiye Nikabadi, A. (1997), Gharkuya (Jarquya): Unknown Land on the Edage of the Desert, Isfahan: Ghazal. [in persian].

Tafazoli. A. (2010), History of pre-Islamic Iranian Literature, By the Efforts of Jaleh Amoozgar, 6, Tehran: Sokhan. [in persian].

Taheri, E & Nikbakht, M. (2020), “Peykani: a Central Iraniam Dialect in the Jarquya District”, Journal of Iranian Language Linguistics, 5(1), 155- 179. [in persian].

Zomorrodi, H. (2014), The Analytical History of Persian Language, 2, Tehran: Tehran University. [in persian].